De Oude Algemene Begraafplaats van Zeist, een levend monument

In het hart van Zeist ligt de Oude Algemene Begraafplaats die in 1965 gesloten werd verklaard. Afgelopen decennia verwilderde de beplanting. Het poortgebouw en de grafmonumenten raakten in verval. In 1987 werd de hele begraafplaats een gemeentelijk
monument en in 1999 werden het poortgebouw, vier grafmonumenten en de parkaanleg aangewezen als Rijksmonument.

Steeds meer wordt er nagedacht en gesproken over sterven en dood. Begraafplaatsen zijn plaatsen geworden die uitnodigen er binnen te gaan. Voor de stiltezoeker kan het een plek zijn om tot rust en bezinning te komen.

Een stiltegebied, een plek van rust en bezinning

De Oude Algemene Begraafplaats werd in 1829 in formele stijl aangelegd, dus in een patroon van rechte paden. Bij de aanleg is ook een poortgebouw opgericht. Een gedeelte was bestemd voor doodgraverswoning en het andere gedeelte werd ingericht als baarhuis en als bewaarplaats voor gereedschappen. In 1884 werd de doorgang verhoogd en kreeg het poortgebouw zijn huidige, monumentale karakter in neoclassicistische stijl. In 1890 is de begraafplaats uitgebreid in landschapsstijl naar een ontwerp van tuinarchitect H. Copijn.

Door het ‘begeleiden’ van het verval en het intomen van de verwildering zal de begraafplaats een plek worden, waar het prettig vertoeven is. Het geeft mensen de kans om midden in Zeist een stiltegebied te bezoeken, een plek van rust en bezinning. Vragen over leven en dood, maar ook het historisch perspectief en de ecologische waarde geven aan de begraafplaats een bijzondere betekenis.

Kom eens langs

De begraafplaats is vrij toegankelijk.  Maak een wandeling langs grafmonumenten van personen naar wie een straat in Zeist is genoemd. Of bezoek de expositie in het Poortgebouw.

Plattegrond, situatie 1937

De Stichting

“de Kleine en de Groote”

De Stichting Oude Algemene Begraafplaats Zeist zet zich in voor het behoud van deze bijzondere historische plek om de belangstelling voor de oude begraafplaats levend te houden.

Dit doen we samen met de Gemeente Zeist, maar ook met de buurt, scholen en vrijwilligers.

De oude begraafplaats is een monument voor alle Zeistenaren. De Zeister jeugd zal via het onderwijs bij de begraafplaats worden betrokken.

De weg van instandhouding en ontwikkeling is lang; daarom heeft de stichting haar werk in stappen verdeeld.

1. Het poortgebouw

Een jarenlange voorbereiding ging vooraf aan de restauratie van het poortgebouw. De feestelijke ‘her’opening vond plaats op 29 september 2006. In de voormalige doodgraverswoning is een ontvangstruimte gemaakt en in het voormalige baarhuis een expositieruimte. In die ruimte is sinds de opening de expositie ‘Begraven in Zeist’ te zien. De bijzonder vormgegeven expositie geeft een goed beeld van het begraven op de verschillende begraafplaatsen in Zeist. Hierover is gebruik gemaakt van authentieke teksten en foto’s. Ook zijn er twee boekjes over het begraven in Zeist verschenen. Vanuit de expositieruimte heeft men een prachtig uitzicht over de oude begraafplaats.

2. De grafmonumenten

Op de begraafplaats liggen vier graven die Rijksmonument zijn. De stichting streeft de volledige restauratie van deze grafmonumenten na, inclusief de smeedijzeren hekken. Zodra de financiering rond is, zal met de restauratie van deze grafmonumenten worden begonnen.

De overige graven zijn gemeentemonument. Hiervoor geldt dat hun verval zal worden ‘begeleid’. Zo zullen deze graven elementair worden hersteld, onveilige situaties worden opgeheven en zal opslag van bomen en struiken worden verwijderd. Voor de marmeren graven zijn doorzichtige beschermkappen nodig. De gemeentelijke grafmonumenten kunnen worden geadopteerd.

3. De parkaanleg

De parkaanleg van deze begraafplaats is oud en dateert van 1830 en 1890. Overeenkomstig het ontstaan liggen hier twee stijlperioden naast elkaar. Het voorste gedeelte is in formele stijl aangelegd met een hoofdas en zijassen, het achterste gedeelte in landschapsstijl naar een ontwerp van H. Copijn.

Het park is in de loop der jaren sterk verwaarloosd en veel beplanting is verwilderd.Talrijke punten van het oorspronkelijke ontwerp zijn inmiddels gewijzigd en veel details zijn verloren gegaan, maar de hoofdlijnen van de aanleg zijn nog in takt.

Om het park te herstellen is een algehele reconstructie noodzakelijk.

wiedmiddagen

Elke eerste dinsdagmiddag van de maand wiedmiddag van 13.30 - 16.00 uur. Doe en help mee!

Gratis toegankelijke exposities

Iedere vierde zaterdag van de maad. Van april t/m september van 12.00 tot 15.00. Tijdens de openstelling kunnen ook de exposities van voorgaande jaren bezichtigd worden. Zij zijn vanaf september permanent in het Baarhuisje van het Poortgebouw te...

Folder ‘De Kleine en de Groote’

In 2006 is er een nieuwe folder over de Oude Algemene Begraafplaats verschenen. Deze folder geeft een korte kenschets van ‘wat er is’, ‘wat er al is gebeurd’ en ‘wat er nog gaat gebeuren’. De folder wordt breed verspreid in Zeist, maar is ook op deze website te zien.

Rondleidingen, exposities en publicaties

Kom ook een keer langs en wordt wellicht vrijwilliger, donateur of bezoek deze mooie plek gewoon eens.

Historie

Korte geschiedenis van de begraafplaats

Op 24 mei 1825 werd bij Koninklijk Besluit bepaald dat in gemeenten met meer dan 1000 inwoners het niet langer was toegestaan om binnen de bebouwde kom te begraven. De gemeente Zeist moest daarom omzien naar een ‘nieuwe’ begraafplaats buiten de bebouwde kom.

De grond voor deze ‘nieuwe’ begraafplaats werd door de toenmalige burgemeester van Zeist, de heer Frans Nicolaas van Bern, op 8 april 1929 verkocht aan de gemeente Zeist. Het voorste gedeelte van de begraafplaats is het oudst en is in formele stijl aangelegd, in een patroon van rechte paden. Het oudste graf hier is van Pieter Stoop, wiens begrafenis plaatsvond op 18 januari 1830.

Het neo-classicistische poortgebouw werd in 1829 gebouwd door J. Vermeulen. In 1885 werd door gemeentearchitect A. Nijland de doorgang van het poortgebouw verhoogd. Tevens gaf hij het poortgebouw het huidige, monumentale karakter.

Op de beide pilasters naast de poortdoorgang bevindt zich een staartbijtende slang met neerwaarts gekruiste fakkels. Onder het zadeldak van de pilasters is een vlinder afgebeeld en in het timpaanveld een gevleugelde zandloper. Rechts in de poortdoorgang bevinden zich drie offerblokken. Men kon daarin geld doen voor de algemene, de hervormde of de gereformeerde armen.

Nadat in 1917 de Nieuwe Algemene Begraafplaats aan de Woudenbergseweg in gebruik werd genomen, was het hier slechts toegestaan te begraven in (voor onbepaalde tijd uitgegeven) eigen graven. In 1965 werd de begraafplaats gesloten verklaard, maar bleef uiteraard wel toegankelijk voor bezoekers.

De Oude Algemene Begraafplaats staat al sinds 1987 op de gemeentelijke monumentenlijst. In 1999 werden het poortgebouw, vier specifiek genoemde graven en de hele parkaanleg ook Rijksmonument.